Nhãn “AI-generated” trong nghệ thuật số, có thực sự cần thiết?

[Heoanchayyy]

Lướt TikTok, không khó để bắt gặp những video kiểu “đổ nước vào là có lửa”, “công nghệ mới tiết kiệm 100% chi phí”. Nhìn qua tưởng vô lý, nhưng vẫn có người tin. Vấn đề không nằm ở cái bếp, mà nằm ở cách những video này được dựng và lan truyền: nội dung tạo bởi AI, gắn mác giải trí, nhưng lại khiến người xem tiếp nhận như thật.
​

Trong lĩnh vực nghệ thuật, việc dùng AI để sáng tạo là bình thường. Không ai cấm một video giả tưởng, phi logic hay mang tính biểu diễn. Nhưng khi những nội dung đó được đẩy đi với cách thể hiện giống thật, lặp lại nhiều lần và không có bất kỳ cảnh báo rõ ràng nào, thì nó không còn dừng ở “nghệ thuật” nữa. Nó bắt đầu tạo niềm tin sai.

Lúc này, nhãn “AI-generated” trong các nội dung mang tính nghệ thuật trên TikTok không còn là chuyện “có thì tốt”, mà trở thành cần thiết.

Vì thực tế đã thay đổi. Nội dung AI không còn nằm gọn trong phạm vi sáng tạo cho vui. Nó đang được dựng ngày càng giống thật, lan truyền với tốc độ nhanh và quan trọng nhất là bị kéo sang mục đích ngoài nghệ thuật - quảng bá, bán hàng, thậm chí dẫn dắt hành vi tiêu dùng. Khi đó, nếu không có bất kỳ dấu hiệu nào để người xem nhận diện, thì việc hiểu sai gần như là chắc chắn.

Nhãn “AI-generated” lúc này đóng vai trò rất lớn, nó kéo nhận thức của người xem về đúng điểm xuất phát. Không phải để giải thích tất cả, mà để ngắt quãng sự tin tưởng tức thì. Người xem buộc phải chững lại, nhận ra đây không phải là hình ảnh thực tế. Khi mà video có thể được dựng tinh vi đến mức gần như thật, chỉ cần tạo ra được một điểm nghi ngờ như vậy thôi cũng đã đủ giá trị.

Quan trọng hơn, nhãn AI giúp phân định lại ranh giới giữa nghệ thuật và thông tin. Một video giả tưởng, nếu được nhìn đúng là giả tưởng, thì nó vẫn là sáng tạo. Nhưng khi người xem tin đó là thật, nó sẽ trở thành nguồn gây hiểu nhầm. Nhãn không can thiệp vào nội dung, nhưng nó ngăn việc nội dung bị hiểu sai ngay từ đầu.

Ngoài ra, khi những video kiểu này bị kéo sang mục đích bán hàng, nhãn AI trở thành một dấu vết trách nhiệm ban đầu. Nó cho thấy nội dung ngay từ đầu không phải là thực tế, không thể dùng làm căn cứ để quảng bá sản phẩm. Khi bị lợi dụng, dấu hiệu này khiến người sử dụng nội dung khó chối bỏ việc họ đang dùng một thứ không có thật để thuyết phục người xem.

Dù nghệ thuật có thể thoát khỏi nhãn AI, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc người xem không còn cần nhận biết đâu là thật và đâu là dàn dựng. Việc gắn nhãn AI ở một mức độ nào đó là cần thiết, không phải để hạn chế sáng tạo, mà để giảm hiểu lầm và hạn chế khả năng nội dung bị lợi dụng dẫn đến lừa đảo hoặc sai lệch thông tin.​